Muzeum Mazowieckie w Płocku to najstarsza polska placówka muzealna powstała z inicjatywy społecznej. Założone w 1821 roku, dziś słynie przede wszystkim z dwóch rzeczy: największej w kraju kolekcji sztuki secesyjnej oraz imponującego zbioru art déco. To nie jest typowe muzeum regionalne – tutaj można zobaczyć eksponaty światowego formatu, od mebli Tiffany’ego po obrazy Tamary Łempickiej.

Najstarsze muzeum społeczne w Polsce

Historia tego miejsca sięga początków XIX wieku, kiedy członkowie Towarzystwa Naukowego Płockiego postanowili stworzyć instytucję gromadzącą pamiątki regionu. Pierwsza ekspozycja mieściła się w dwóch salach Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Małachowskiego. Z czasem muzeum rozrastało się, choć jego losy nie były proste – po zamknięciu zbiory uległy rozproszeniu, a reaktywacja nastąpiła dopiero w 1907 roku.

II wojna światowa przyniosła kolejne straty w zbiorach. Działalność wznowiono 1 grudnia 1945 roku, a muzeum zostało upaństwowione. Przez lata zmieniało nazwy i strukturę – w 1950 roku przeszło pod zarząd Muzeum Narodowego w Warszawie, by w 1963 roku otrzymać obecną nazwę. Przełomowy moment nastąpił w 1967 roku, gdy zorganizowano pierwszą w Polsce muzealną prezentację sztuki secesyjnej.

Od 2004 roku muzeum ma siedzibę w secesyjnej kamienicy przy ulicy Tumskiej 8. Wewnętrzny dziedziniec przykryto szklanym dachem, a dawne oficyny połączono z budynkiem głównym galeriami – powstała przestrzeń idealna do prezentacji sztuki przełomu wieków.

Secesja na czterech piętrach

Główna siedziba przy Tumskiej to prawdziwa perełka dla miłośników sztuki końca XIX i początku XX wieku. Ekspozycja secesyjna rozciąga się na czterech piętrach i jest czymś więcej niż zwykłą wystawą – to podróż przez epokę Młodej Polski. Można tu zobaczyć aranżacje kompletnych wnętrz mieszczańskich, które pokazują, jak żyli zamożni mieszkańcy tamtych czasów.

W salach stoją oryginalne meble, komplety zastawy stołowej, serwisy porcelanowe. Są lampy z kolorowymi kloszami, lustra w ozdobnych ramach, stroje z epoki i przybory toaletowe. Wszystko to tworzy spójną całość – nie oglądamy pojedynczych eksponatów za szybą, ale wchodzimy w klimat epoki. Podłogi zdobią stylowe parkiety, na ścianach wiszą obrazy artystów Młodej Polski.

Kolekcja liczy ponad 5500 obiektów secesyjnych i 601 neosecesyjnych. To największy tego typu zbiór w Polsce, dlatego muzeum bywa nazywane „muzeum secesji”. W części poświęconej rzemiosłu artystycznemu można zobaczyć, jak secesyjne wzornictwo przenikało do codziennych przedmiotów – od biżuterii po naczynia.

Art déco i obraz Tamary Łempickiej

Od września 2021 roku w kamienicy przy ulicy Kolegialnej 6 można oglądać stałą ekspozycję art déco. To kolejna wizytówka muzeum – zbiór liczący 1800 obiektów z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Dominują polskie realizacje, uzupełnione pracami europejskimi i amerykańskimi.

Prawdziwą gwiazdą kolekcji jest „Martwa natura” Tamary Łempickiej – jeden z zaledwie dwóch obrazów tej kontrowersyjnej artystki znajdujących się w polskich zbiorach. To dzieło само w sobie warte jest wizyty. Ale art déco to nie tylko malarstwo – wystawa pokazuje meble, szkło, ceramikę i biżuterię z epoki, która stawiała na geometryczne formy i luksus.

W zbiorach znajduje się między innymi oryginalna puderniczka Tiffany’ego – drobny, ale niezwykle cenny eksponat pokazujący kunszt amerykańskiej manufaktury.

Dziesięć wieków historii Płocka

W sąsiednim budynku przy Tumskiej czeka ekspozycja historyczna. Jej główną atrakcją jest imponująca makieta Płocka z około 1800 roku – jedna z największych i najbardziej szczegółowych makiet prezentowanych w polskich muzeach. Można godzinami wpatrywać się w miniaturowe uliczki, domy i kościoły, wyobrażając sobie życie w mieście sprzed dwóch stuleci.

Wystawa „X wieków Płocka” prowadzi przez kolejne etapy rozwoju miasta. Są tu znaleziska archeologiczne, dokumenty, przedmioty codziennego użytku. Dla osób zainteresowanych historią regionu to obowiązkowy punkt zwiedzania.

Spichlerz, Daleki Wschód i kultura żydowska

Muzeum Mazowieckie to nie tylko dwa budynki przy Tumskiej. W zabytkowym Spichlerzu przy ulicy Kazimierza Wielkiego 11b zgromadzono zbiory etnograficzne – sztukę ludową Mazowsza. Tutaj też można zobaczyć wystawę poświęconą sztuce Dalekiego Wschodu, której gwiazdą jest ikona sztuki światowej – drzeworyt „Wielka fala w Kanagawie” Hokusaia.

Dawna synagoga przy ulicy Kwiatka 7 mieści Muzeum Żydów Mazowieckich. Ekspozycja przedstawia historię Żydów na ziemiach polskich, kulturę żydowską, Holokaust oraz losy żydowskiej społeczności Płocka i Mazowsza. To miejsce pełne trudnych, ale ważnych historii.

Oddziały poza Płockiem

Do Muzeum Mazowieckiego należą też oddziały położone poza miastem. Skansen Osadnictwa Nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim pokazuje kulturę olendrów – osadników holenderskich, którzy przybyli nad Wisłę w XVI-XVII wieku. Muzeum Wisły Środkowej i Ziemi Wyszogrodzkiej w Wyszogrodzie prezentuje eksponaty archeologiczne i militaria związane z bitwą nad Bzurą z 1939 roku.

Zbiory Muzeum Mazowieckiego liczą blisko 100 tysięcy obiektów, obejmujących dzieła sztuki, zabytki historyczne, archeologiczne, numizmatyczne i etnograficzne.

Dla kogo to miejsce i ile czasu poświęcić

Muzeum Mazowieckie to miejsce uniwersalne. Miłośnicy sztuki znajdą tu kolekcje światowego formatu, osoby zainteresowane historią – fascynujące opowieści o regionie, a rodziny z dziećmi – makietę miasta i etnograficzne ciekawostki. Nawet jeśli ktoś nie przepada za muzeami, secesyjne wnętrza i art déco potrafią zrobić wrażenie samym przepychem.

Na spokojne zwiedzanie głównej siedziby przy Tumskiej warto zarezerwować minimum dwie godziny. Jeśli dołożymy do tego Spichlerz i Muzeum Żydów Mazowieckich, łatwo można spędzić tu pół dnia. Każdy oddział działa niezależnie, więc można też rozłożyć zwiedzanie na kilka wizyt.

Informacje praktyczne – ceny, godziny i dojazd

Godziny otwarcia: Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-17:00. Poniedziałki są dniami wolnymi od zwiedzania.

Bilety: Ceny biletów różnią się w zależności od oddziału i typu zwiedzania. Warto sprawdzić aktualne cenniki na stronie muzeumplock.eu przed wizytą, ponieważ muzeum oferuje różne warianty – od biletów na pojedyncze ekspozycje po bilety łączone uprawniające do zwiedzania kilku lokalizacji.

Lokalizacja: Główna siedziba mieści się przy ulicy Tumskiej 8 w centrum Płocka, tuż przy Wzgórzu Tumskim. To strategiczne miejsce – w pobliżu znajdują się Katedra Płocka i inne zabytki starego miasta. Dojazd samochodem nie stanowi problemu, choć w centrum może być trudno o miejsce parkingowe. Płock jest dobrze skomunikowany z Warszawą – dojazd autobusem lub samochodem zajmuje około godziny.

Kontakt: Muzeum Mazowieckie w Płocku, ul. Tumska 8, 09-402 Płock, telefon: (24) 364 70 71, e-mail: [email protected]

Warto zajrzeć na oficjalną stronę muzeum przed wizytą, żeby sprawdzić, czy nie odbywają się akurat ciekawe wystawy czasowe. Muzeum regularnie organizuje też koncerty, spotkania i wydarzenia kulturalne, które mogą urozmaicić zwiedzanie.